Można wieczorem zbierać żelki, a rano w ciszy zapalić znicz. Dlaczego tak bardzo boimy się odrobiny jesiennej frajdy?

Każdego roku pod koniec października w polskim internecie odpala się ten sam, doskonale znany spektakl z cyklu: ratujmy dusze przed zgniłym Zachodem. Ostatnio mignęła mi na Instagramie rolka, na której dorosły facet otwiera drzwi dzieciakom przebranym za duszki, macha paluszkiem z pełnym wyższości „nu, nu, nu”, po czym z namaszczeniem wyciąga przed siebie Biblię niczym tarczę antyrakietową. Trudno o bardziej żenujący obrazek, bo zrobienie z siedmiolatka szukającego czekoladowego wafelka wysłannika sił ciemności wymaga naprawdę solidnej gimnastyki umysłowej i potężnego nadmiaru wolnego czasu.

Cały ten coroczny lament o to, że „obca tradycja niszczy naszą kulturę”, opiera się na kompletnym ignorowaniu faktów historycznych. Halloween nie spadło z nieba prosto z amerykańskiego supermarketu, tylko wywodzi się bezpośrednio z Europy, z celtyckiego święta Samhain, które wyznaczało koniec zbiorów i początek zimy. Celtowie wierzyli, że w tę szczególną noc granica między światem żywych i umarłych staje się cieńsza, więc gasili domowe ogniska, zapalali wspólne rytualne ognie i przebierali się w skóry zwierząt, żeby zmylić błąkające się duchy. Kiedy irlandzcy emigranci w dziewiętnastym wieku popłynęli za ocean, zabrali ten zwyczaj ze sobą, zamieniając rzeźbioną pierwotnie rzepę na znacznie bardziej plastyczną, lokalną dynię.

Z kolei nasza tradycja Wszystkich Świętych ma równie barwną, wielowiekową historię, która od samego początku przenikała się z dawnymi wierzeniami. Kościół ustanowił to święto w okolicach ósmego i dziewiątego wieku, kiedy papieże Grzegorz III i Grzegorz IV przenieśli obchody z maja na pierwszego listopada, żeby schrystianizować powszechne w Europie jesienne obrzędy wspominania przodków. W ten sposób chrześcijańska pamięć o zmarłych naturalnie nałożyła się na dawne tradycje, w tym na nasze rodzime Dziady, podczas których karmiono dusze, palono ogniska na rozstajach dróg i wcale nie unikano mrocznych opowieści. Przenikanie się kultur i obyczajów trwa od tysiącleci, a robienie z tego współczesnego dramatu świadczy jedynie o historycznej amnezji.

Przekonanie, że dobra zabawa w przeddzień Wszystkich Świętych automatycznie kasuje szacunek do zmarłych, to dość naiwny dylemat, jaki sobie fundujemy. Można trzydziestego pierwszego października wyciąć z dziećmi uśmiechniętą dynię, założyć kapelusz czarownicy, pośmiać się z sąsiadami i napchać kieszenie cukierkami, a następnego dnia w pełnej ciszy, zadumie i spokoju zapalić znicz na grobie dziadków. Jedno w żaden magiczny sposób nie wyklucza drugiego, bo szacunek do pamięci bliskich nosimy w sercu, a nie w rezygnacji z odrobiny jesiennej frajdy.

W świecie, który funduje nam wystarczająco dużo realnych powodów do stresu, szukanie wroga w papierowym szkielecie i żelkach o smaku jabłkowym zakrawa na ponury żart. Zamiast machać moralizatorskim palcem przed nosami dzieciaków, które chcą po prostu założyć śmieszny strój i zebrać trochę słodyczy, lepiej wziąć głęboki oddech, wrzucić do miski garść krówek i przypomnieć sobie, jak to jest mieć w sobie odrobinę dziecięcej radości. Świat się od tego nie zawali, tradycja nie zginie, a na powagę przyjdzie czas dokładnie wtedy, kiedy trzeba.