Stany lękowe - objawy, rodzaje i metody leczenia

Lęk to stan, który z różnym natężeniem, towarzyszy nam w życiu codziennym. Bez niego nie bylibyśmy w stanie odpowiednio reagować na otaczające nas zagrożenia. Problem pojawia się wtedy, gdy lęk utrzymuje się mimo braku realnego zagrożenia i zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie. W takich sytuacjach przestaje być on jedynie chwilową reakcją, a w końcu przybiera postać tzw. stanów lękowych.

Stany lękowe - czym są  i jak się objawiają? 

Kiedy nagle brakuje Ci tchu, a serce przyspiesza, naturalną reakcją jest myśl: "Umieram" albo "Tracę zmysły". Tymczasem to, co czujesz, to fałszywy alarm Twojego układu nerwowego.

Twoje ciało posiada pierwotny mechanizm "walcz lub uciekaj". Kiedyś ratował nas przed drapieżnikami. Dziś ten sam system uruchamia się w korku, w pracy czy w sklepie. Mózg błędnie interpretuje stresor jako zagrożenie życia i zalewa organizm adrenaliną. W przypadku zwykłego, umiarkowanego lęku, zwykle mija on wraz z eliminacją stresującego bodźca. 

Inaczej jest w przypadku stanów lękowych. Tutaj lęk nie mija wraz z ustąpieniem stresującej sytuacji i zaczyna przejmować kontrolę nad myślami, emocjami oraz reakcjami ciała. 

Do najczęstszych objawów tych stanów należą: 

Objawy fizyczne:

• napięcie mięśniowe (szczególnie kark, barki, szczęka)
• ucisk w klatce piersiowej lub „gula w gardle”
• przyspieszone bicie serca
• problemy ze snem
• uczucie ciągłego zmęczenia lub wyczerpania

Objawy emocjonalne:

• poczucie niepokoju lub wewnętrznego napięcia
• nadmierne zamartwianie się
• gonitwa myśli
• drażliwość i obniżona cierpliwość

Objawy behawioralne:

• unikanie określonych sytuacji lub miejsc
• potrzeba nadmiernej kontroli
• trudności z podejmowaniem decyzji
• wycofywanie się z kontaktów społecznych
• odkładanie działań z obawy przed porażką

Rodzaje stanów lękowych

Stany lękowe mogą występować w różnych formach. Warto wiedzieć, z którą z nich masz do czynienia, by dobrać odpowiednią strategię radzenia sobie: 

1. Napady paniki – gwałtowne epizody intensywnego strachu, często bez wyraźnej przyczyny. Towarzyszą im objawy fizyczne, takie jak hiperwentylacja i kołatanie serca.
2. Lęk uogólniony – przewlekłe uczucie niepokoju, które nie jest proporcjonalne do sytuacji.
3. Fobie specyficzne – uporczywy lęk wobec wybranych obiektów, zwierząt lub sytuacji.
4. Fobia społeczna – lęk przed kontaktami społecznymi, który może prowadzić do izolacji.
5. Lęk separacyjny – strach przed rozłąką z ważną osobą lub zwierzęciem.
6. PTSD – lęk pozostały po przeżytej traumie (trudnym doświadczeniu), obejmujący retrospekcje, koszmary i nadmierne napięcie.

Jak poradzić sobie ze stanami lękowymi? 3 sprawdzone techniki

Gdy czujesz, że fala lęku narasta, walka z nią zazwyczaj przynosi odwrotny skutek. Zamiast tego, spróbuj przekierować uwagę i wyciszyć swój układ nerwowy. 

1. Oddech pudełkowy

Kiedy się boisz, oddychasz płytko i szybko. To sygnał dla mózgu, że w pobliżu jest zagrożenie. Spowolnienie oddechu wysyła odwrotny sygnał i pozwala się wyciszyć. 

• Wdech nosem (liczysz do 4).
• Zatrzymanie powietrza (liczysz do 4).
• Wydech ustami (liczysz do 4).
• Zatrzymanie na bezdechu (liczysz do 4).
  Powtórz ten cykl 4-5 razy. Skupienie na liczeniu odciąga umysł od katastroficznych myśli.

2. Technika uziemienia 5-4-3-2-1 

Ta metoda jest niezastąpiona przy uczuciu odrealnienia. Zmusza korę mózgową do pracy na zmysłach, co wycisza ośrodek lęku. Rozejrzyj się i nazwij:

• 5 rzeczy, które widzisz
• 4 rzeczy, które możesz dotknąć
• 3 rzeczy, które słyszysz
• 2 rzeczy, które możesz powąchać
• 1 rzecz, którą możesz posmakować

3. Akceptacja zamiast walki

Paradoksalnie, im bardziej chcesz pozbyć się lęku, tym jest on silniejszy. Spróbuj zaobserwować to, jak się czujesz i puścić lęk wolno. W ten sposób Twój układ nerwowy szybciej się ureguluje. 

Kiedy czas na profesjonalne wsparcie?

Pamiętaj, że powyższe techniki radzenia sobie z lękiem to tylko doraźna pomoc w nagłych sytuacjach. Stany lękowe warto przepracować ze specjalistą, zwłaszcza gdy:

• lęk zaczyna ograniczać codzienne życie (rezygnujesz z wyjść, pracy, spotkań lub aktywności, które wcześniej były dla Ciebie naturalne),
• pojawiają się dokuczliwe objawy fizyczne, takie jak bezsenność, bóle ciała, napięcie czy przewlekłe zmęczenie,
• lęk znacząco wpływa na Twoje samopoczucie oraz relacje z innymi.

Specjaliści pleso.me podkreślają, że w tym zakresie pomocna może okazać się terapia w nurcie takim jak poznawczo-behawioralna (CBT) czy Gestalt. Odpowiednie wsparcie terapeutyczne pozwala zrozumieć źródła lęku, nauczyć się z nim radzić i odzyskać kontrolę nad codziennym życiem. W niektórych przypadkach wskazana jest również farmakoterapia pod kontrolą psychiatry.

Podsumowanie

Pamiętaj, że stany lękowe można skutecznie leczyć – choć wymaga to czasu i cierpliwości. Każdy krok w kierunku zrozumienia i kontrolowania lęku przybliża Cię do odzyskania spokoju i pewności siebie. Masz w sobie siłę, by sobie z nimi poradzić, a sięganie po wsparcie specjalisty jest oznaką odwagi, nie słabości.