materiały partnera
Transakcja jest autoryzowana wtedy, gdy płatnik wyraził na nią zgodę w sposób przewidziany w umowie z bankiem. Jeżeli takiej zgody nie było — albo została uzyskana podstępem, bez świadomości płatnika co do rzeczywistego charakteru operacji — transakcja pozostaje nieautoryzowana. Dotyczy to zarówno klasycznych kradzieży środków po przejęciu danych logowania, jak i przypadków, w których sprawca uzyskuje zdalny dostęp do urządzenia ofiary i wykonuje operacje bez jej udziału. Coraz częstszym scenariuszem jest właśnie ten ostatni: poszkodowany, zwabiony ofertą inwestycyjną lub informacją o rzekomej wygranej, instaluje oprogramowanie do zdalnego pulpitu, po czym obserwuje, jak kursor porusza się po ekranie bez jego udziału, a z rachunku znikają kolejne kwoty.
Ustawa o usługach płatniczych przewiduje wyraźny mechanizm: po otrzymaniu zgłoszenia o nieautoryzowanej transakcji bank ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż do końca następnego dnia roboczego, zwrócić kwotę transakcji lub przywrócić rachunek do stanu sprzed jej wykonania. Obowiązek ten ma charakter pierwotny — bank powinien najpierw zwrócić środki, a dopiero potem prowadzić ewentualne postępowanie wyjaśniające. Jedynym wyjątkiem jest uzasadnione i udokumentowane podejrzenie oszustwa ze strony samego klienta, zgłoszone organom ścigania. W praktyce banki nagminnie odwracają tę kolejność, odmawiając zwrotu i odsyłając klienta do reklamacji trwającej tygodniami.
Kancelaria reprezentuje klientów w sprawach bankowych, w tym w sporach o zwrot środków utraconych w wyniku nieautoryzowanych transakcji płatniczych.
To zagadnienie decyduje o wyniku większości takich spraw. Przepisy jednoznacznie obciążają dostawcę usług płatniczych obowiązkiem wykazania, że transakcja była autoryzowana. Samo zarejestrowanie w systemie banku poprawnego uwierzytelnienia nie jest wystarczające — ustawa wprost stanowi, że nie przesądza to o autoryzacji ani o rażącym niedbalstwie płatnika. Bank musi zatem udowodnić, że klient rzeczywiście wyraził zgodę na daną operację albo że dopuścił się umyślnego działania lub rażącego niedbalstwa. Rażące niedbalstwo to kwalifikowana postać winy, znacznie wykraczająca poza zwykłą nieostrożność; sam fakt, że ofiara padła ofiarą przemyślanego oszustwa socjotechnicznego, tego progu nie osiąga.
Dodatkowym elementem oceny jest to, czy bank prawidłowo zastosował silne uwierzytelnianie klienta oraz czy zadziałały mechanizmy kontroli ryzyka. Jeżeli z rachunku, na którym nigdy nie wykonywano operacji wykraczających poza kilka tysięcy złotych, w krótkim czasie wypływa kwota kilkuset tysięcy — bez podwyższonej weryfikacji, bez kontaktu z klientem, bez zadziałania systemów antyfraudowych — powstaje pytanie o należytą staranność samej instytucji. Wiele banków zastrzega w regulaminach obowiązek wcześniejszego zgłaszania przelewów o znacznej wartości; niezastosowanie własnych procedur bezpieczeństwa jest w takich sprawach istotnym argumentem.
Kolejność działań ma znaczenie dowodowe. Należy natychmiast zgłosić transakcję bankowi i zażądać zablokowania dostępu do bankowości elektronicznej, koniecznie zachowując potwierdzenie zgłoszenia wraz z datą i godziną. Następnie trzeba złożyć zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa na policji lub w prokuraturze. Warto zabezpieczyć wszystkie ślady: wiadomości, linki, zrzuty ekranu, historię połączeń, nazwę zainstalowanego oprogramowania. Jeżeli bank odmówi zwrotu, przysługuje reklamacja, a po jej wyczerpaniu — droga sądowa. Odzyskanie środków od banku nie zależy przy tym od ujęcia i wypłacalności sprawców; są to dwie odrębne kwestie prawne.
Więcej informacji o zakresie wsparcia znajduje się w dziale porady prawne. Jeżeli z Twojego rachunku zniknęły środki, a bank odmawia ich zwrotu, skontaktuj się z kancelarią — ocenimy sytuację i wskażemy możliwe kroki.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.
