Pierwszy odcinek rozpoczął się od poruszającego akcentu. Z racji tego, że nagranie realizowano krótko po tragicznych wydarzeniach w Krakowie, rozmówcy uczcili pamięć ofiar wspólną modlitwą „Wieczny odpoczynek”, co nadało inauguracji programu podniosły charakter.
::addons{"type":"youtube","url":"https://www.youtube.com/watch?v=kr17LNAmImo"}
W pierwszej części rozmowy Kamila Bik zapytała o sens świętowania niepodległości akurat 11 listopada, skoro tego dnia nie wygraliśmy żadnej kluczowej bitwy.
Jonasz Boruta zwrócił uwagę na to, że polityka i historia są ze sobą nierozerwalnie połączone:
– Polityka to jest historia, bo tak naprawdę historia to jest nic innego jak polityka, tylko że wczoraj. – powiedział Jonasz Boruta.
Zdaniem Boruty oficjalna data 11 listopada to efekt narzuconego po latach kultu Józefa Piłsudskiego przez obóz sanacyjny:
– 11 listopada została ustanowiona jako data niepodległości przez sanację samą w sobie, bo sama wymyślła sobie tę datę. (...) Jeżeli szukamy daty, w której Polska zaczęła istnieć na nowo, znowu prawnie, legalnie oraz uzyskała uznanie przez geopolitykę, to to byłby 7 październik. – powiedział Jonasz Boruta.
Boruta przypomniał, że 7 października 1918 roku niepodległość ogłosiła Rada Regencyjna, a 11 listopada przekazano Piłsudskiemu jedynie władzę wojskową. Samo święto wprowadzono oficjalnie ustawą dopiero w 1937 roku:
– Sanacji zależało na kulcie Piłsudskiego. A skoro zależało na kulcie Piłsudskiego, no to musieli ustawić datę taką, która będzie nas z nim kojarzyć. – powiedział Jonasz Boruta.
Kolejnym zderzeniem z oficjalną podręcznikową narracją były wydarzenia z 1920 roku. Boruta opisał przebieg wojny polsko-bolszewickiej jako starcie wręcz niewiarygodne z perspektywy historycznej:
– Gdyby jakiś pisarz fantastyczny albo historyczny zaczął opisywać tę bitwę, gdyby nigdy nie miała miejsca, to wszyscy krytycy mówiliby: 'Dobra książka, fajna, ale kompletnie nieprawdopodobna, to się nie da zrobić'. – powiedział Jonasz Boruta.
W wywiadzie przypomniano mało znany fakt z krytycznego momentu walk, gdy Józef Piłsudski złożył dymisję na ręce premiera Wincentego Witosa i opuścił Warszawę:
– Piłsudczycy na pewno będą wściekli, jak to powiem, ale Piłsudski sam w swojej własnej dymisji zapisał, że powołuje się na załamanie nerwowe i ruszył do swojej konkubiny. – powiedział Jonasz Boruta.
Boruta docenił postawę szefa rządu, który schował ten dokument, chroniąc morale walczącego wojska:
– Witos był bardzo pragmatycznym politykiem. (...) Jak tylko dostał tę dymisję, to schował ją do szuflady i nikomu o tym nie powiedział, żeby nie załamać morale wojska.– powiedział Jonasz Boruta.
Istotną częścią premierowego odcinka była analiza konfliktu między Józefem Piłsudskim a gen. Tadeuszem Rozwadowskim. Boruta zestawiał samouka i konspiratora z wybitnie wykształconym wojskowo taktykiem, podkreślając, że to Rozwadowski formalnie wydał słynny Rozkaz i spiął plan kontruderzenia z nad Wieprza.
Finał tej rywalizacji nastąpił podczas przewrotu majowego w 1926 roku, który Boruta określił wprost:
– To co zrobił Piłsudski to była wojna domowa. To nie był zamach stanu. – powiedział Jonasz Boruta.
Gen. Rozwadowski, który stanął na czele sił rządowych, po zakończeniu walk został uwięziony przez obóz sanacyjny na Antokolu w Wilnie:
– Bardzo dużo poszlak wskazuje na to (...) że ściany jego celi były pomalowane specjalnie farbą z arszenikiem, żeby pogorszyć jeszcze bardziej jego stan zdrowia. Tak że to nie jest koniec, jaki chcielibyśmy dla naszych bohaterów. – powiedział Jonasz Boruta.
Inauguracyjny odcinek zamknęła zapowiedź kolejnej rozmowy z cyklu „Historia bez podręcznika”, w której Kamila Bik oraz Jonasz Boruta poruszą temat wielkiego sporu ideologicznego dwóch ojców polskiej niepodległości: Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego.